Klimaty Ziemi.

Granice stref umiarkowanych i zimnych na obszarach lądowych i wodnych.

            Jednym z istotnych elementów charakteryzujących każde miejsce na Ziemi, jest jego klimat. Oprócz walorów przyrodniczych, to właśnie cechy klimatu danej okolicy współdecydują o jego znaczeniu, możliwościach i kierunkach zagospodarowania, czy wręcz zasiedlenia i stałego pobytu ludzi.

         Z definicji:

         Klimat -

charakterystyczny dla danego obszaru zespół zjawisk i procesów atmosferycznych, kształtujących się pod wpływem właściwości fizycznych i geograficznych tego obszaru, warunkujący typowy dla niego stan atmosfery i roczny rytm jego zmienności oraz przebieg pogody określony na podstawie wieloletnich obserwacji.

   Encyklopedia Powszechna PWN, PWN Warszawa 1974, t.II, s. 480

            Klimat danej okolicy stanowi wypadkową wielu stałych i zmiennych czynników, takich jak:

      - szerokość geograficzna (kąt padania promieni słonecznych, różnice w długości dnia);

      -  wartości ciśnienia atmosferycznego;

      -  zachmurzenia, wilgotności (opadów);

      -  stopnia nasłonecznienia (insolacji);

      -  siły i kierunku wiatrów; cyrkulacji powietrza;

      -  ukształtowania, kierunku i kąta nachylenia powierzchni;

      -  sąsiedztwa pasm górskich i położenia względem nich;

      -  wysokości nad poziom morza;

      -  rodzaju, wielkości i gęstości szaty roślinnej;

      -  odległości od dużych obszarów wodnych,

      -  a także innych czynników środowiskowych.

         Podstawowa informacja klimatyczna to dane, dotyczące przebiegu temperatur na danym obszarze w układzie miesięcznym na przestrzeni roku, będące wynikami średnich wieloletnich uzyskanych w wyniku prowadzonych obserwacji.

Wobec ogromnego zróżnicowania tych wartości w skali całej naszej planety, od skrajnie niskich po skrajnie wysokie, koniecznym stało się dokonanie podziału obszaru kuli ziemskiej na podstawowe strefy klimatyczne (gorącą, umiarkowaną i zimną). Nie dysponując w odległych czasach precyzyjnymi danymi (brak stacji pogodowych) podział ten ustalono równoleżnikowo. Granice strefy klimatycznej gorącej wyznaczały zwrotniki, strefy umiarkowanej – obszary pomiędzy zwrotnikami kołami podbiegunowymi, natomiast obszary pomiędzy kołami podbiegunowymi a biegunami zaliczono do strefy klimatycznej zimnej.

Wiadomym było jednak, że ten podział nie odpowiada przebiegowi granic stref klimatycznych w rzeczywistości. Problem okazuje się znacznie bardziej skomplikowany. W każdej z tych stref trudno jest doszukać się jednorodności cech klimatycznych na całym obszarze.

Znaczne zróżnicowanie w położeniu geograficznym, dotyczącym rozciągłości równoleżnikowej, ale głównie oddziaływaniom oceanicznym i kontynentalnym na cechy klimatu spowodowało, że w obrębie każdej z podstawowych stref klimatycznych należało wyodrębnić typy klimatu charakterystyczne dla danego terytorium.

Jednym z głównych wyznaczników tego podziału stał się rodzaj szaty roślinnej charakteryzującej i wyróżniającej poszczególne obszary. Pomimo, iż w chwili obecnej są do dyspozycji dane klimatyczne stacji pogodowych w każdym niemal zakątku kuli ziemskiej, ważniejsze znaczenie przy wyznaczaniu granic stref i typów klimatów w dalszym ciągu przywiązuje się do zasięgu stref roślinnych niż do znanych już w obecnym czasie wartości termicznych. Dotyczy to głównie rozgraniczeniu strefy umiarkowanej i zimnej. Podstawowym wyznacznikiem granicy tych stref jest izoterma roczna na poziomie 0⁰C.

Obszary o dodatniej izotermie rocznej, niezależnie od wartości temperatur w poszczególnych miesiącach zalicza się do strefy klimatu umiarkowanego.

Terytoria o ujemnej wartości średniej temperatury rocznej wypada zaliczyć do strefy klimatu zimnego, ale… w ten sposób w tej strefie znalazłoby się ok. 1/4 kontynentu azjatyckiego (Syberia, połowa Mongolii, pn.-wsch. część Chin) i podobna część powierzchni terytoriów wchodzących w skład Ameryki Północnej (północna i środkowa Alaska, północna Kanada wraz z Archipelagiem Arktycznym, Grenlandia).

W zaistniałej sytuacji, przy wyznaczaniu zasięgu strefy klimatu umiarkowanego, posłużono się pomocniczą wartością termiczną w postaci średniej temperatury najcieplejszego miesiąca (lipca), wynoszącej 10⁰C. Nie bez znaczenia był tu fakt, że terytoria te porośnięte były lasami i północna granica ich zasięgu pokrywała się właśnie mniej więcej z przebiegiem izotermy lipca na poziomie 10⁰C. W rzeczywistości północna granica klimatu umiarkowanego, podawana na mapach, bardziej przebiega wzdłuż północnej granicy obszarów leśnych niż termicznej wartości lipca.

W rezultacie w umiarkowanej strefie klimatycznej znalazły się tereny o bardzo ostrym klimacie kontynentalnym z 8 – 9 miesiącami o ujemnych średnich temperaturach miesięcznych, a tylko jednym miesiącu gdzie wartość dodatnia przekracza 10⁰C.

Stało się jednak tak, że wyznaczając granicę stref klimatycznych izotermą lipca na kontynentach, pominięto znaczenie wartości rocznej dla pozostałych miejsc kuli ziemskiej, będących pod silnym oddziaływaniem oceanów na ich klimat.

Zasadnicze znaczenie w kwalifikacji klimatu mają średnie wartości roczne, bilansujące całościowy roczny przebieg pogody.

Klasyfikowanie klimatu na podstawie danych jednego miesiąca jest dużym uproszczeniem, wręcz wypaczeniem. Zupełnie oczywistym jest, że klimat danego obszaru wyznacza przebieg pogody na przestrzeni roku.

Użycie wartości najcieplejszego miesiąca zostało tu zastosowane jako pewien doraźny środek, służący w konkretnej sytuacji przewartościowaniu znacznych obszarów kuli ziemskiej. Podobne, pomocnicze znaczenie może mieć również przebieg izotermy stycznia na poziomie 0⁰C, stanowiący jeden z warunków wyznaczających przebieg granicy strefy umiarkowanej i podzwrotnikowej

 Posługiwanie się na obszarach o dodatniej średniej temperaturze rocznej, przebiegiem izotermy lipca 10⁰C dla wyznaczenia granic stref klimatycznych jest nieporozumieniem.

A ma to miejsce na obszarach morskich i dotyczy głównie klimatu wysp rozrzuconych na bezmiarze oceanicznych wód, jak również warunków klimatycznych panujących nad powierzchnią oceanów.

Półkula południowa

Oto krótki rys cech klimatycznych obszaru półkuli południowej, zdominowanej przez oceany począwszy od strefy „ryczących czterdziestek” w kierunku Antarktydy.

Na ogromnym obszarze wód można tu spotkać tylko nieliczne, głównie pochodzenia wulkanicznego, niewielkie skrawki lądu, rozrzucone zwykle w znacznych odległościach od siebie. Klimat tych obszarów kształtowany jest przez oceany – temperaturę wód, wiatry, opady.

Około 30 kilometrów na południe od 40 równoleżnika leży samotna wyspa Gough. To najdalej na południe wysunięta wyspa w archipelagu Tristan da Cunha (ok.350 km na południowy wschód od głównej wyspy archipelagu). Samotna, wulkanicznego pochodzenia, skalista wyspa ma 65 km² powierzchni (długość około 13 km, szerokość 8 km), wystaje z oceanu na wysokość 910 m n.p.m.. Klimat wyspy typowo oceaniczny, łagodny, o niskiej rocznej amplitudzie temperatury powietrza, silnych wiatrach w ciągu całego roku i częstych, niemal ciągłych opadach, niejednokrotnie o charakterze ulewnym. Roczny opad przekracza 2.500 mm. Warunki termiczne do wegetacji roślin przez cały rok.

Dane prezentowane dla poszczególnych miejsc przedstawiają wartości średnie z okresu 1991 – 2010. Linią poziomą na wykresie zaznaczono średnią temperaturę roczną. Wykresy kołowe przedstawiają średnie długości okresów w poszczególnych zakresach temperatur (w przedziale -  co 5 stopni przy temperaturach dodatnich i co 10 stopni przy ujemnych). Skrajne okresy o średniej długości poniżej 20 dni doliczane są do okresu sąsiadującego.

Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Okres wegetacyjny – cały rok,  średnia długość lata (pow. 15⁰C) – 35 dni.

            Na mapach klimatycznych wyspa sytuowana jest w strefie klimatu umiarkowanego.

         Nieco na południe (około 350 -380 km poniżej 40 równoleżnika), w kierunku wschodnim leżą dwie grupy wysp: wyspy Księcia Edwarda oraz Wyspy Crozeta.

         Wyspy Księcia Edwarda to grupa dwóch wysp: wyspy Marion o powierzchni 290 km² (25 km długości i 16,5 km szerokości), wznoszącej się na wysokość 1.242 m n.p.m. oraz oddalonej o 19 km na północny wschód Wyspy Księcia Edwarda o powierzchni 46 km² (10 x 6,5 km) z najwyższym wzniesieniem 672 m n.p.m. Wyspy pochodzenia wulkanicznego o skalistej powierzchni, w większości pozbawionej gleby. Na wyspach – oceaniczny typ klimatu. Opady są zjawiskiem ciągłym, często ulewne, wiatry silne, niemal nieustanne.. Klimat wysp chłodny (zbliżony do klimatu Wysp Owczych) o stosunkowo wysokiej średniej temperaturze rocznej, jednak z uwagi na pozostałe elementy klimatu bardzo niesprzyjający pobytowi ludzi, jak również rozwojowi roślinności (silna erozja smaganych deszczem skał).

         Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Dodatnia średnia temperatura dobowa w okresie całego roku (brak klimatycznej zimy), okres wegetacyjny – 247 dni.

            Około 1.100 km na wschód od Wysp Księcia Edwarda leży niewielki archipelag Wysp Crozeta. W skład archipelagu wchodzą dwie grupy wysp: wschodnie i zachodnie odległe od siebie około 100 km. Grupę wysp wschodnich tworzy 16 wysepek, spośród których największa Ile aux Cochons ma powierzchnię 67 km² i wznosi się na wysokość 770 m n.p.m. Pozostałe to niewielkie skały, w większości poniżej 1 km² powierzchni. Grupę zachodnią tworzą dwie wyspy: Ile-de-la Possession o powierzchni 150 km² oraz Ile de L’Est  o powierzchni 130 km² z najwyższym wzniesieniem archipelagi -1050 m n.p.m. Ogólna powierzchnia tego skalistego, wulkanicznego pochodzenia archipelagu – 352 km². Klimat Wysp Crozeta jest podobny we wszystkich elementach do klimatu Wysp Księcia Edwarda.

Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Brak klimatycznej zimy (średnie temperatury dobowe przez cały rok – dodatnie), okres wegetacyjny – 188 dni.

Większe różnice, niż można by się było spodziewać, w temperaturze obu leżących na podobnej szerokości geograficznej archipelagów może wynikać położenia stacji pogodowych. Na wyspie Crozeta usytuowana jest 120 m wyżej od poziomu morza niż  stacja na Wyspach Księcia Edwarda.

            Obydwa archipelagi położone na podobnej szerokości geograficznej (pomiędzy 46 a 47⁰S)  zaliczono do strefy klimatu umiarkowanego.

Nieco bardziej na południe w kierunku wschodnim w odległości około 1.400 km od Wysp Rozeta leży archipelag Wysp Kerguelena. To największy obszarowo skrawek lądu na całym bezmiarze wód pomiędzy Falklandami a Australią. Archipelag jest pochodzenia wulkanicznego. Składa się z mocno rozczłonkowanej wyspy głównej Grande Terre o powierzchni 6.675 km² oraz około 300 mniejszych wysp, zajmujących w sumie 7.215 km² powierzchni. Wyspa Grande Terre  ma 150 km długości i 120 km szerokości. Posiada bardzo rozwiniętą i urozmaiconą linię brzegową. Najwyższy szczyt ma wysokość 1.850 m n.p.m.. Około 500 km² (czyli blisko 8% powierzchni wyspy) zajmują lodowce , pokrywające najwyższe wzniesienia. Największy  z nich ma powierzchnię około 400 km².

         Klimat Wysp Kerguelena wietrzny, chłodny, ze znacznymi opadami, ale z dodatnimi średnimi temperaturami przez cały rok. Najwyższe temperatury w miesiącach letnich sporadycznie przekraczają 20⁰C. Opady roczne poniżej 2000 mm, głównie deszczu, chociaż poza okresem letnim, mogą wraz z nim pojawiać się opady mokrego śniegu. Na wysokości kilkuset metrów połacie śniegu między skałami są niemal trwałym elementem krajobrazu wyspy. Niżej położone skrawki terenu posiadające warstwę gleby są zielone przez cały rok..

Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Dodatnie średnie temperatury dobowe przez cały rok, okres wegetacyjny – 163 dni.

            Archipelag o dodatniej temperaturze przez cały rok, leżący na szerokości geograficznej środkowej Francji (48 -50⁰), ze średnią temperaturą roczną w granicach 5⁰C, zaliczono – uwaga! – do strefy klimatów zimnych (klimat subpolarny).

            Na południowy wschód od Wysp Kergulena leży samotna, górzysta, wulkaniczna wyspa Heard, wznosząca się na wysokość2.745 m n.p.m.. Wyspa liczy 368 km² powierzchni i ma stosunkowo regularną linię brzegową. 80% powierzchni wyspy pokryte jest lodem, co jest wynikiem znacznego wzniesienia większości terenu nad poziom morza. Wyspa położona jest w strefie „wyjących pięćdziesiątek” (ok.53⁰S), przez co narażona na silne, zachodnie wiatry. Klimat oceaniczny, nieprzyjemny, chłodny o niskiej amplitudzie rocznej. Najwyższe temperatury rzadko przekraczają 10⁰C. Opady stosunkowo umiarkowane - około 1500 mm rocznie, głównie deszczu, chociaż opady śniegu możliwe przez cały rok.

Średnie temperatury z dostępnych danych w okresie 1991 -2010

Średnia długość zimy – 33 dni, okres wegetacyjny -21 dni.

Wyspa, na mapach klimatycznych, w obszarze klimatu subpolarnego.

         Około 1.000 km na południowy zachód od wybrzeży Nowej Zelandii leży wyspa Macquarie (szer. geograf. 54,5⁰S).. Wyspa ma wydłużony kształt – długość 34 km, szerokość – 5 km, powierzchnia 128 km². Powierzchnia wyspy to płaskowyż o wyniesieniu od 150 do 400 m n.p.m. Klimat wysp wietrzny, zachmurzony, ze stosunkowo niskimi opadami (900 1.000 mm rocznie). Wyrównana temperatura zarówno pomiędzy dniem i nocą, jak też na przestrzeni roku. Temperatura maksymalna powyżej 10⁰C notowana kilka do kilkanaście razy w roku.

Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Brak klimatycznej zimy, okres wegetacyjny – 167 dni.

Na mapach klimatycznych – wyspa, w której nie występuje nawet klimatyczna zima, a średnia temperatura roczna to około 5⁰C, zakwalifikowana do strefy klimatów zimnych..

            Na podobnej szerokości geograficznej, kilkanaście tysięcy kilometrów na wschód leży Georgia Południowa.  Wyspa pochodzenia wulkanicznego jest jedną z największych w Antarktyce.. Posiada powierzchnię 3.628 km² (długość 160 km, szerokość około 30 km). Łącznie z przybrzeżnymi wysepkami tworzy archipelag o ogólnej powierzchni 3.756 km². Najwyższy szczyt ma wysokość 2935 m n.p.m. Na górzystym terenie liczne lodowce, topniejące latem. Klimat Georgii Południowej wietrzny, jednak zachodnie wiatry są umiarkowanie mocne, często tylko umiarkowane. Opady również o umiarkowanej intensywności – około 1.400 mm rocznie. Duża zmienność termiczna pomiędzy kolejnymi dniami, jak również w ciągu doby. Niemal corocznie zdarzają się dni z temperaturą maksymalną powyżej 20⁰C. Zadziwia ogromna różnorodność biologiczna wyspy i jej wód przybrzeżnych.

Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Średnia długość okresu zimowego – 110 dni, okres wegetacyjny – 76 dni.

Na mapach klimatycznych w obszarze klimatów zimnych.

         W pierwszej połowie XX w. Georgia Południowa stanowiła znaczący punkt na gospodarczej mapie świata. Była centrum połowu wielorybów na południowym Atlantyku W Grytviken znajdował się port morski, działała elektrownia i duża przetwórnia wielorybów z całym zapleczem przechowalniczym. O wielkości urządzeń przetwórczych może świadczyć fakt, że potężne metalowe tarcze do przecierania płatów wielorybich miały średnicę 70 m.

W bezpośrednim sąsiedztwie położone było osiedle, liczące 1,5 tys. mieszkańców W połowie lat 60. XX w.  zakład został zlikwidowany, a osada opuszczona. Wieloryby zostały niemal całkowicie wytrzebione. Oszacowano, że w czasie funkcjonowania przetwórni zabito około 175 tysięcy wielorybów. Dziś znajduje się tu Muzeum Południowej Georgii, kościół, cmentarz i resztki dawnej zabudowy portu, przetwórni i osiedla.

            Wszystkie zaprezentowane skrawki lądów oraz obszary wodne w równoległych szerokościach geograficznych należy zaliczyć do strefy klimatycznej umiarkowanej (klimat oceaniczny chłodny lub bardzo chłodny). Nie ma tu znaczenia fakt przynależności do krain fito- czy zoogeograficznych, przebiegu prądów morskich, przyporządkowania administracyjnego, jak również braku ludności stałej.

To zagadnienia dla innych map tematycznych.

Opady i zaleganie pokrywy śnieżnej to dla strefy klimatu umiarkowanego zjawiska naturalne. Podobnie – występowanie lodowców na większych wysokościach. Przykład dla półkuli południowej – Nowa Zelandia. Trudno sobie wyobrazić, aby niewielkie wysepki o długości kilkunastu czy nawet kilkudziesięciu kilometrów, ale wznoszące się 1.000 czy 1.500 m nad poziom morza były w całości zielone. Od pewnej wysokości, w zależności od szerokości geograficznej, mamy do czynienia ze strefą wiecznego lodu. Wygląd tych wysp byłby inny, gdyby miały płaskie powierzchnie z warstwą gleby. Wówczas kolorem dominującym byłby zielony.

            Wszystkie wymienione wyżej wyspy są niezamieszkałe. Jedynymi mieszkańcami są pracownicy stacji badawczych. Ten stan wynika zarówno z niesprzyjających warunków klimatycznych, pogodowych (strefa huraganowych wiatrów), jak również topograficznych, charakteryzujących te strome, skaliste wyspy, ale głównie z racji znacznego oddalenia od zamieszkałych lądów i trudności aprowizacyjnych oraz ich kosztów. Warunki umożliwiające osiedlenie spełniają nieliczne miejsca jedynie na Wyspach Kerguelena, Georgii Południowej i Macquarie. Znaczne oddalenie od cywilizacji we współczesnym wydaniu, nawet dla chętnych do pobytu w tych miejscach stwarza poczucie ogromnego osamotnienia, braku dostępu do zdobyczy współczesności i możliwości aktywnego życia.

         Wszystkie te obszary są w większości rezerwatami przyrodniczymi.

            Około 350 kilometrów na południowy wschód od wschodniego krańca Georgii Południowej rozciąga się archipelag Sandwich Południowy.  To łańcuch kilkunastu wulkanicznych wysepek ciągnący się łukowato w kierunku południkowym (z północy na południe) o łącznym obszarze 338 km². Najwyższy szczyt – 1.370 m n.p.m. Południowe krańce archipelagu przekraczają 60⁰S. Klimat zimny, z nieustannie wiejącymi silnymi wiatrami, nierzadko o sile huraganu. Niespełna 3-miesięczny okres ze średnią temperaturą nieznacznie powyżej 0⁰C. Brak okresu wegetacyjnego.

Średnie temperatury z dostępnych danych w okresie 1991 -2010

            Zbliżony, ale ostrzejszy i o większej amplitudzie temperatur, typ klimatu występuje na położonym na zachód od Sandwicz Południowego archipelagu Orkady Południowe. Ten leżący pomiędzy Georgią Południową a Półwyspem Antarktycznym archipelag kilkudziesięciu skalistych, pokrytych w znacznym stopniu lodem wysepek ma łączną powierzchnie 622 km². Najwyższy szczyt archipelagu ma 1.266 m n.p.m. Opady roczne mniejsze niż na obszarach położonych dalej od Antarktydy, przeważnie 600 – 900 mm rocznie..

Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Okres z dodatnią średnią temperaturą dobową - 121 dni.

            W bezpośrednim sąsiedztwie Półwyspu Antarktycznego leżą Szetlandy Południowe. To archipelag około 20 wysp i wysepek pochodzenia wulkanicznego o łącznej powierzchni 3.687 km². Największa – Wyspa Króla Jerzego ma powierzchnię  1.150 km², najwyższy szczyt archipelagu - 2.103 m n.p.m. Wyspy w ponad 80% pokryte lodem. Klimat zimny, z silnymi wiatrami o umiarkowanych opadach.

Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Okres z dodatnią średnią temperaturą dobową - 110 dni.

            Na północnych krańcach Półwyspu Antarktycznego, oddalonego zaledwie o około 120 km na południe od Szetlandów Południowych panują bardziej surowe warunki klimatyczne – niższe temperatury zimą, wyższe amplitudy temperatur. Ten pokryty niemal w całości lodem fragment kontynentu Antarktydy leży w strefie silnych wiatrów, często o sile huraganów.

Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Okres z dodatnią średnią temperaturą dobową - 90 dni.

            Po przeanalizowaniu warunków klimatycznych na oceanach otaczających Antarktydę, należy zwrócić uwagę na fakt istnienia naturalnej granicy stref klimatycznych na tym obszarze. Wyznacza je zasięg granicy wiosennego (wrzesień) paku lodowego wokół Antarktydy. Jej przebieg – rozpoczynając od cieśniny Drake’:

  -  rozdziela Ziemię Ognistą od archipelagu Szetlandów Południowych i Półwyspu Antarktycznego,

  -  przesuwając się na wschód w strefie klimatów zimnych pozostawia Orkady Południowe

  -  w tych obszarach południowego Atlantyku, granica ta przesuwa się wyraźnie na północ, poza 55⁰S,  oddalając się od kontynentu Antarktydy, przechodzi pomiędzy Georgią Południową (pozostaje poza strefą lodu pływającego), a archipelagiem Sandwich Południowy  

  -  na wschód od tego obszaru ta na wodach południowego Atlantyku ta granica przebiega najbardziej na północ od Bieguna Południowego. Jedynym lądem w tych okolicach jest Wyspa Bouveta, leżąca w pobliżu tej granicy. Wyspa ma 49 km² powierzchni, pokrytej w ponad 90% lodem. Temperatury w ciągu całego roku w pobliżu 0⁰C (bardzo niska amplituda roczna).

    -  na wodach Oceanu Indyjskiego granica ta powoli zbliża się do 60⁰S, aby  osiągnąć go w okolicach 70⁰ długości geograficznej E   i dalej w kierunku wschodnim przebiega ona wzdłuż tego równoleżnika aż do granicy Pacyfiku na wysokości Nowej Zelandii, pozostawiając wyspę Macquarie wyraźnie na północ od strefy lodu pływającego.

   -  na południowym Pacyfiku granica ta, falując, przebiega głownie pomiędzy 60 a 64⁰S, aby w cieśninie Drake’a przeciąć 60⁰S przesuwając się w kierunku północnym.  

            Półkula północna

Na tych samych szerokościach geograficznych półkuli północnej przeważają obszary lądowe. Dominują klimaty typu kontynentalnego lub przejściowego. Cechuje je w klimacie kontynentalnym wysoka amplituda temperatur, surowe i bardzo surowe zimy oraz ogólnie niskie wartości termiczne w skali roku. Klimaty typu przejściowego, a w znaczniejszym stopniu morskiego charakteryzuje łagodniejszy przebieg temperatur i wyższa średnia temperatura roczna.

Większość półkuli wschodniej zajmują w okolicach koła podbiegunowego północne krańce kontynentu Euroazjatyckiego. Wobec bardzo wyraźnie ujemnych średnich temperatur rocznych, zwłaszcza we wschodniej Syberii, wyznacznikiem granicy stref klimatycznych od wybrzeży Morza Beringa aż do Murmańska stał się przebieg izotermy lipca na poziomie 10⁰C.

Nad wodami północnego Atlantyku w okolicach Murmańska średnia roczna temperatura powietrza jest dodatnia i tutaj granicę stref klimatycznych wyznaczać powinien przebieg izotermy rocznej o wartości 0⁰C.

Pomiędzy Półwyspem Skandynawskim a Spitsbergenem położona jest niezamieszkała Wyspa Niedźwiedzia.

Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Okres wegetacyjny - 37 dni,  zima – 202 dni. 

Klimat wyspy o cechach charakterystycznych dla obszarów klimatu subpolarnego.

Izoterma roczna 0⁰C wskutek oddziaływania ciepłego Prądu Zatokowego mocno wygięta na północ w okolicy Murmańska przebiega pomiędzy północnymi krańcami Półwyspu Skandynawskiego a Wyspą Niedźwiedzią w około 2/3 tej odległości od Przylądka Północnego. W tych okolicach Atlantyku, nieco na zachód od Półwyspu Skandynawskiego osiąga wysunięty najdalej na północ zasięg na całej półkuli północnej. W pobliżu dalszego jej przebiegu w kierunku zachodnim leży wulkaniczna wyspa Jan Mayen.

Średnie temperatury z okresu 1991 -2010

Okres wegetacyjny  - 63 dni,  zima  – 186 dni. 

 Przebieg trasy tej izotermy w kierunku zachodnim to okolice Grenlandii na wysokości około 70⁰N. Tu w odległości 150-200 kilometrów od brzegów wyspy linia przebiegu załamuje się na południe, wzdłuż granicy lodu pływającego i przebiega pomiędzy Islandią a Grenlandią. Dalej, jej linia biegnie kierunku południowo-zachodnim, niemal równolegle do kształtu wschodniego wybrzeża Grenlandii, zbliżając się stopniowo do jej brzegów. Poniżej 62⁰N przecina wyspę, lokując południowy jej skrawek w strefie klimatu umiarkowanego.

Warunki klimatyczne tego fragmentu Grenlandii, charakterystyczne dla tej strefy potwierdzają dane stacji pogodowych portu lotniczego Narsarsuaq oraz największego miasta na tym terenie - Qaqortoq (Julianehaab).

NARSARSUAQ

Okres wegetacyjny  - 145 dni,  zima  – 157 dni. 

QAQORTOQ (Julianehaab)

Okres wegetacyjny  - 118 dni,  zima  – 150 dni

Jedynie tutaj warunki klimatyczne umożliwiają rolnicze wykorzystanie nadających się do tego, odpowiednio położonych terenów. Tutaj spotykamy farmy owczarskie, prowadzące również zbiór traw, także w tych okolicach prowadzone są próby uprawy ziemniaków, a nawet eksperymenty z uprawą jęczmienia. Również na tych południowych wybrzeżach Grenlandii można spotkać tereny zalesione (np. okolice Narsarsuaq).

Na kontynencie amerykańskim granicę stref klimatycznych wyznacza przebieg izotermy lipca 10⁰C. Są to tereny o bardzo surowym, kontynentalnym klimacie, który można porównać z klimatem wschodniej Syberii. Brak naturalnych przeszkód dla napływu arktycznych mas powietrza powoduje, że zimy na północy kontynentu amerykańskiego są niezwykle mroźne i długie. Trwają 7 – 8 miesięcy. Tereny te skuwa wieczna zmarzlina. Zaliczenie znacznej ich części do strefy klimatu umiarkowanego stało się na mapach klimatycznych faktem, przy czym rozgraniczenie stref klimatycznych stanowi tu kombinację północnej granicy lasów oraz zasięgu wiecznej zmarzliny.

Początek przebiegu granicy stref klimatycznych to okolice miasteczka Nain na wschodnim wybrzeżu półwyspu Labrador. Na tym obszarze rozpoczynają w różnych miejscach swój bieg: północna granica zasięgu lasów; południowa granica wiecznej zmarzliny oraz izoterma lipca 10⁰C, mające później różny zasięg w swym dalszym przebiegu w poprzek kontynentu amerykańskiego. O surowości klimatu tego kontynentu niech świadczą dane dla, położonego przecież nad oceanem, Nain.

Okres wegetacyjny  - 115 dni,  zima  – 182 dni

W pobliżu zachodnich wybrzeży Alaski, granica stref klimatycznych od wysokości koła podbiegunowego w głębi lądu została przeprowadzona na południe do Wysp Aleuckich i wzdłuż północnej granicy archipelagu do wybrzeży azjatyckich.. Klimat archipelagu, mimo jego znacznej rozciągłości (ok. 1.800 km), jest na całym obszarze bardzo podobny. To, typowy dla tych szerokości geograficznych, morski klimat o łagodnych zimach i chłodnych latach.. Potwierdzeniem może być porównanie danych dla Dutch Harbor (Unalaska) oraz odległego o około 700 km w kierunku zachodnim Adak.

Dutch Harbor (Unalaska)

Okres wegetacyjny  - 165 dni,  zima  – 25 dni

Adak

Okres wegetacyjny  - 160 dni,  zima  – 21dni

Dodatnia średnia temperatura roczna powietrza nad Morzem Beringa przebiega wyraźnie na północ od Aleutów. Na położonych ponad 300 km na północ od Unalaski Wyspach Pribyłowa klimat jest znacząco chłodniejszy, lecz z wyraźną dominacją okresu o dodatnich średnich temperaturach.. Oto dane, znajdującej się ponad 360 km na północ od Unalaski, stacji pogodowej na wyspie Saint Paul,

Okres wegetacyjny  - 120 dni,  zima  – 144 dni

Położona znacznie bardziej na północ u wejścia do Cieśniny Beringa, oddzielającej północny Pacyfik od Morza Arktycznego, Wyspa Św. Wawrzyńca, mimo wpływu oceanu, charakteryzuje się znacznie surowszym klimatem, z wyższą amplitudą temperatur. Zimy są wyraźnie ostrzejsze i trwają znacznie dłużej. Sprawia to bliska obecność dwu kontynentów oraz zimnych wód Morza Arktycznego. Klimat o cechach typowych dla klimatu subpolarnego.

Dane klimatyczne dla głównej osady wyspy – Gambell

Okres wegetacyjny  - 88 dni,  zima  – 210 dni

Uwzględniając przedstawione dane klimatyczne należy przyjąć, że granica izotermy rocznej 0⁰C, a co za tym idzie granica stref klimatycznych na Morzu Beringa przebiegać powinna mniej więcej wzdłuż 60⁰N. Na tej wysokości położona jest w centralnej części Morza Beringa bezludna wyspa Św. Mateusza (St. Matthew Island). Brak danych klimatycznych z tego obszaru nie pozwala na pełne doprecyzowanie wniosków.

Przeglądając mapy klimatyczne, należy wziąć pod uwagę fakt, że warunki klimatyczne określa się w odniesieniu do lądów. Stąd mniejszą wagę przywiązuje się do precyzyjnego rozgraniczenia stref klimatycznych na oceanach. Przestrzenie wodne znaczy się często linią przerywaną, służącą do połączenia tych samych stref na różnych kontynentach. Klimat panujący nad oceanami znacznie różni się od kontynentalnego w swoim rocznym przebiegu. Amplituda temperatur jest mocno spłaszczona. W okresach letnich wartości termiczne nigdy nie osiągną takich, jak na tej samej szerokości geograficznej na kontynencie, natomiast dodatnie średnie temperatury zimy sięgają wysokich szerokości geograficznych. Klimat nad dużymi obszarami wodnymi zmienia się w stopniu nieznacznym w stosunku do zróżnicowania geograficznego.

Przybliżając warunki panujące na rozrzuconych w bezmiarze wód okruchach lądu, oparłem się na danych za okres 1991 -2010. Są to, co prawda, dane za okres zaledwie 20-letni, jednak bardzo aktualne. Danych za obecnie wykorzystywany w publikacjach okres obserwacyjny 1961-1990, nie można i tak skompletować. Większość stacji pogodowych rozpoczęła działalność i publikacje danych w połowie lat 70. Z zaprezentowanych tu, pełnymi danymi za wymieniony okres dysponują jedynie stacje w Adak i Saint Paul.

Podawane przy danych termicznych średnie długości okresu zimy, czy okresu wegetacyjnego mają znaczenie wyłącznie statystyczne. Wiadomo, że okres wegetacyjny krótszy niż 100 dni nie ma dla danego obszaru, w zdecydowanej większości przypadków, praktycznego znaczenia gospodarczego, a jedynie przyrodnicze. Przedstawione dane służą do celów porównawczych.

Zaprezentowane tu obszary, znajdujące się z dala od zgiełku światowych wydarzeń, są mało znane, tak z racji znacznego ich oddalenia, jak również z braku istotnego znaczenia gospodarczego czy politycznego. Mam nadzieję, że ta publikacja przybliży nieco, ewentualnym zainteresowanym, środowisko geograficzne, towarzyszące położeniu tych odległych miejsc na Ziemi..

Opracowanie:

Stanisław Bobusia

Jedlicze, październik 2011                                                                     Zobacz również:
 

                                                                                                       Demografia Islandi
                                                                                                                Klimat Islandii
                                                                                                                Gospodarka Islandii
                                                                                                                Środowisko geograficzne Islandii

Źródło:www.tutiempo.net

            dane encyklopedyczne – różne źródła

                                                                       Licznik odwiedzin: